Offline ervaringen bepalen mede geloof in misinformatie op sociale media

Of mensen misinformatie op sociale media geloven, wordt niet alleen bepaald door wat zij online zien. Ook ervaringen in het dagelijks leven spelen een belangrijke rol. Dat blijkt uit het rapport Wikken en weten, dat het Rathenau Instituut vandaag publiceert.

Volgens het instituut hangt de geloofwaardigheid van berichten met onwetenschappelijke claims af van een combinatie van factoren. Daarbij gaat het om de tekst, vormgeving, inhoud, het platform en de afzender, maar ook om persoonlijke kennis, eerdere ervaringen en het vertrouwen dat mensen hebben in instituties als wetenschap, media en politiek. Voorbeelden van claims die in het onderzoek worden genoemd zijn: ‘Nederlands kraanwater is ongezond voor je’ en ‘Zonnebrandcrème is net zo kankerverwekkend als verbranden in de zon.’

Nuances

Veel gebruik van sociale media leidt volgens het onderzoek niet automatisch tot minder vertrouwen in de wetenschap of meer geloof in misinformatie. Wel maakt het uit of sociale media iemands belangrijkste bron voor wetenschappelijke informatie zijn. Mensen die vooral via sociale media met wetenschap in aanraking komen, hebben minder vertrouwen in de wetenschap. Bij sommige groepen, zoals ouderen, hangt geloof in misinformatie bovendien samen met de tijd die zij op sociale media doorbrengen.

Inzicht

"Het is belangrijk dat mensen die de negatieve gevolgen van misinformatie op sociale media willen tegengaan, zoals beleidsmakers en artsen, inzicht krijgen in de complexe relatie tussen misinformatie op sociale media en vertrouwen in de wetenschap", zegt onderzoeker Anne-Floor Scholvinck van het Rathenau Instituut. "Onze resultaten laten zien dat zo’n aanpak zich niet alleen moet richten op de socialemediaberichten zelf, maar ook op de voedingsbodem waarop die berichten landen. Persoonlijke ervaringen in het dagelijks leven en met bijvoorbeeld artsen spelen daarbij een rol. Ook moeten interventies om geloof in misinformatie te bestrijden gericht zijn op de groepen die hier vatbaar voor zijn. Denk aan ouderen die veel tijd doorbrengen op sociale media en via weinig andere kanalen in aanraking komen met wetenschappelijke informatie."

Focusgroepen

Voor het onderzoek analyseerde het Rathenau Instituut circa 8.500 vragenlijsten van een representatieve steekproef van de Nederlandse samenleving. Daarnaast organiseerde het instituut zeven focusgroepen, waarin deelnemers verschillende socialemediaberichten kregen voorgelegd.